W skrócie: wyłącznik nadprądowy chroni przewody przed przeciążeniem i zwarciem. Litera w oznaczeniu (B, C, D) mówi, przy jakiej krotności prądu znamionowego aparat zadziała natychmiast. Do obwodów gniazd i oświetlenia w domu wybiera się charakterystykę B, do odbiorników z dużym prądem rozruchu C, do bardzo dużych silników i transformatorów D. Dobór do konkretnej instalacji potwierdza projektant lub elektryk z uprawnieniami.
Co robi wyłącznik nadprądowy
Wyłącznik nadprądowy (potocznie „eska” lub „bezpiecznik automatyczny”) ma dwa człony. Człon przeciążeniowy (bimetal) reaguje z opóźnieniem, gdy prąd przez dłuższy czas przekracza wartość znamionową, na przykład gdy do jednego obwodu podłączono zbyt wiele urządzeń. Człon zwarciowy (elektromagnes) wyłącza obwód w ułamku sekundy przy zwarciu. Charakterystyka opisuje właśnie próg zadziałania członu zwarciowego.
Jak czytać oznaczenie B16 6 kA
- B to charakterystyka wyzwalania: człon zwarciowy zadziała przy prądzie 3 do 5 razy większym od znamionowego.
- 16 to prąd znamionowy In w amperach: prąd, który aparat przewodzi trwale bez wyłączenia.
- 6 kA to zdolność zwarciowa Icn: największy prąd zwarcia, jaki wyłącznik bezpiecznie przerwie.
Do tego dochodzi liczba biegunów: 1P do obwodów jednofazowych, 1P+N lub 2P gdy ma być rozłączany także przewód neutralny, 3P i 4P do obwodów trójfazowych.
Charakterystyka B: obwody domowe
Zakres zadziałania członu zwarciowego: 3 do 5 × In. To najczęstszy wybór w mieszkaniach i domach jednorodzinnych: obwody gniazd (B16 przy przewodzie 2,5 mm²), oświetlenia (B10 przy przewodzie 1,5 mm²), bojlera czy pralki. Niski próg zwarciowy oznacza szybkie wyłączenie nawet przy długich obwodach, gdzie prąd zwarcia jest mniejszy.
Charakterystyka C: odbiorniki z prądem rozruchowym
Zakres zadziałania: 5 do 10 × In. Charakterystykę C stosuje się tam, gdzie w chwili włączenia płynie prąd kilkukrotnie większy od roboczego: silniki (pompy, kompresory, bramy), transformatory, zasilacze impulsowe, większe grupy opraw LED, piece z nagrzewnicami. Wyłącznik B w takim obwodzie wyłączałby się przy każdym rozruchu.
Charakterystyka D: duże prądy rozruchowe
Zakres zadziałania: 10 do 20 × In. Przeznaczona do urządzeń o bardzo dużym prądzie rozruchowym: duże silniki uruchamiane bezpośrednio, spawarki, transformatory o dużej mocy. W instalacjach mieszkaniowych praktycznie się jej nie stosuje, bo wymaga odpowiednio dużego prądu zwarciowego, żeby zadziałać wystarczająco szybko.
Prąd znamionowy a przekrój przewodu
Wyłącznik chroni przewód, więc jego prąd znamionowy nie może być większy niż obciążalność przewodu. Najczęstsze zestawienia w instalacji domowej (przewody miedziane pod tynkiem):
- 1,5 mm²: wyłącznik 10 A (oświetlenie),
- 2,5 mm²: wyłącznik 16 A (gniazda, kuchnia, łazienka),
- 4 mm²: wyłącznik 20 do 25 A (bojler, kuchenka jednofazowa),
- 6 mm²: wyłącznik 32 A (kuchenka indukcyjna trójfazowa, zasilanie mieszkania).
Szczegóły w poradniku Przekrój przewodu a zabezpieczenie obwodu.
Zdolność zwarciowa: 6 kA czy 10 kA
W rozdzielnicach mieszkaniowych standardem jest 6 kA. 10 kA wybiera się w budynkach wielorodzinnych, usługowych i przemysłowych oraz tam, gdzie rozdzielnica jest blisko stacji transformatorowej i spodziewany prąd zwarciowy jest większy. Aparat o wyższej zdolności zwarciowej można zawsze zastosować zamiast niższej, w drugą stronę nie.
Najczęstsze błędy
- Wyłącznik C16 na obwodzie oświetlenia 1,5 mm² (za duży prąd znamionowy dla przewodu).
- Wyłącznik B na obwodzie pompy lub kompresora (wyłącza się przy rozruchu).
- Mieszanie aparatów różnych producentów na wspólnej szynie łączeniowej bez sprawdzenia zgodności.
- Brak wyłącznika różnicowoprądowego 30 mA przed obwodami gniazd.