W skrócie: zabezpieczenie chroni przewód, więc prąd znamionowy wyłącznika nie może przekraczać obciążalności długotrwałej przewodu. W instalacji domowej z przewodami miedzianymi pod tynkiem stosuje się zwykle: 1,5 mm² z wyłącznikiem 10 A, 2,5 mm² z 16 A, 4 mm² z 20 do 25 A, 6 mm² z 32 A. Przy długich obwodach trzeba dodatkowo sprawdzić spadek napięcia. Dobór potwierdza projektant lub elektryk.
Dlaczego przekrój zależy od zabezpieczenia
Przewód nagrzewa się proporcjonalnie do kwadratu prądu. Izolacja PVC wytrzymuje trwale około 70 °C. Obciążalność długotrwała przewodu to prąd, przy którym żyła nie przekroczy tej temperatury. Wyłącznik nadprądowy musi wyłączyć obwód, zanim przewód się przegrzeje, dlatego jego prąd znamionowy dobiera się do przewodu, a nie odwrotnie.
Tabela dla instalacji domowej
Przewody miedziane YDY i YDYp w izolacji PVC, ułożone pod tynkiem lub w rurkach, w temperaturze otoczenia 30 °C (wartości orientacyjne, zgodne z praktyką instalacyjną):
- 1,5 mm²: obciążalność około 15 do 17 A, zabezpieczenie 10 A. Obwody oświetlenia.
- 2,5 mm²: obciążalność około 21 do 24 A, zabezpieczenie 16 A. Obwody gniazd ogólnych, kuchnia, łazienka, pralka, zmywarka.
- 4 mm²: obciążalność około 28 do 32 A, zabezpieczenie 20 do 25 A. Bojler, kuchenka jednofazowa, dłuższe obwody gniazd.
- 6 mm²: obciążalność około 36 do 41 A, zabezpieczenie 32 A. Kuchenka indukcyjna trójfazowa (5x6), zasilanie mieszkania (WLZ), pompa ciepła.
- 10 mm²: obciążalność około 50 do 57 A, zabezpieczenie 40 do 50 A. Zasilanie domu jednorodzinnego, ładowarka samochodu 22 kW.
Co zmienia sposób ułożenia
Ten sam przewód w wiązce z innymi przewodami lub w izolacji termicznej (na przykład w ociepleniu poddasza) oddaje mniej ciepła i jego obciążalność spada nawet o 30 do 50 procent. Wtedy trzeba albo zwiększyć przekrój, albo zmniejszyć zabezpieczenie. Przewód ułożony pojedynczo na tynku lub w korytku wentylowanym może przenieść więcej.
Długość obwodu i spadek napięcia
W długich obwodach (powyżej 25 do 30 m dla 2,5 mm² przy 16 A) napięcie na końcu spada poniżej dopuszczalnych 3 do 5 procent, a prąd zwarcia maleje, przez co wyłącznik może nie zadziałać natychmiast. Rozwiązanie: większy przekrój lub podział obwodu. To częsta sytuacja w budynkach gospodarczych i garażach zasilanych z domu.
YDY, YDYp, przewody bezhalogenowe
- YDYp: płaski, do układania pod tynkiem; najczęstszy w mieszkaniach.
- YDY: okrągły, do rurek, korytek, układania na tynku.
- Bezhalogenowe (np. N2XH, H07Z): w pożarze nie wydzielają toksycznych halogenów; wymagane na drogach ewakuacyjnych i w obiektach użyteczności publicznej.
Kolory żył
Żółto-zielona to przewód ochronny PE (nigdy jako faza ani neutralny), niebieska to neutralny N, brązowa, czarna i szara to fazy. W przewodzie 3-żyłowym do obwodu jednofazowego: brązowa L, niebieska N, żółto-zielona PE.